
بؤ
ريَز گرتن لة
كةسايةتي
ماركسي
فةيلةسوف و
ماركسي شؤرِشگيَرِ،
بة
ثيَويستمان
زاني لة يادي
مةرگي ئةم
ئينسانة ثرِ
نفوزو
مةزنةدا، بة
ضةند ثرسياريَك
كؤمةلَيَ لة
نووسةر و
سياسةتمةدار بة
سةركةينةوة
بؤ تيشك خستنة
سةر بةشيَك
لةو ثرسيارة
بيَ
وةلاَمانةي،
كة هةر لة
دواي روخاني
بلؤكي
شةرقةوة تا
ئيَستا
دريَذةيان
هةية. هيوادارين
وةلاَم مان
بدةنةوة و بيَ
بةشمان نةكةن لة
بيرو
بؤضونةكانت
لةم
بارةيةوة.
گؤران
عةبدولاَ _
بةريَوةبةري
مالَثةري دةنگةكان
دةنگةكان: ثاش ئةم گؤرانكاريية
سياسي و
ئابوريي و
كؤمةلاَيةتييانةي
لة ماوةي ئةم
سةدةو نيوةدا
بة سةر مرؤظايةتي
هاتووة،
ئاسؤيةكي تر، گةرانةوةيةكي
تر، بؤ
ماركسيزم ضؤن
دةبينيتةوة؟
ئازاد
ئارمان: سةرةتا
ثيَم باشة
دةست خؤشانةي گةرم
لة بةريَز
هاوريَ گؤران
بكةم بؤ ئةم
ريَزليَنانةي
لة كارل ماركس
و ماركسيزمي گرتووة،
هةروةها بؤ
وروذاندني
ئةم باسة لة
ناو ضةثي
كوردستان كة
لةم رؤذگاريَكي
وةكو ئةمرؤ گرنگي
زؤري هةية.
لة
راستي دا ئةوة
لة لاي
هةموومان
رِؤشنة لة دواي
تيَثةربووني
سةدةو نيويَك
بة سةر گةشة و
تةمةني
زياتري سةرمايةداري
لة جيهان دا و
هةروةها دواي
تيَثةربووني
زياتر لة 150
سالَ بة سةر
نووسين و
بلاَوبوونةوةي
مانيفيَستي
كؤمؤنيستدا و
هةروةها 122
سالَ بة سةر
كؤضي دوايي
كارل ماركس دا
گةليَ گؤرانكاري
و رِووداوي گةورة
و بضووك
رِوويان داوة
بة سةر كؤمةلَگةي
مرؤظايةتي دا.
كة گوماني تيا
ني ية ئةم گؤرانكاري
يانة، لايةني
بؤزةتيف و نةگةتيفي
هةبووة لة سةر
تيَكراي
كؤمةلَگةي
مرؤظايةتي. كة
جيَگاي
خؤيةتي ليَرة
دا دةست
نيشاني ضةند
دانةيةكيان
بكةين،
لايةني كةم لة
100 سالَي
رابردوودا
ئيَمة
شاهيَدي
رِووداني جةنگي
جيهاني
يةكةم، جةنگي
جيهاني
دووةم، جةنگي
ظيَتنام، جةنگي
نيَوان
وولاَتة
ئيمثرياليستي
يةكان لة دذي گةلاني
ذيَردةستة...هتد
كة بووة هؤي
كوذراني مليؤنةها
مرؤظ لة
سةرتاسةري
جيهان.
هةروةها ويَران
بووني ضةندين
شارو
شارؤضةكة و
ئاوةرةبووني
سةدةها هةزار
مرؤظ لة هةر
ثيَنج قارةي دونيا.
لة گؤشةيةكي
ترةوة ئيَمة گةواهدةري
ئةوةين لة
سةدةو نيوي
رابردوودا ميَذووي
مرؤظايةتي
ضةندين
داستاني
شؤرِشگيَرانةيان
تؤماركردووة
لة دذي زالمان
و ضةوسيَنةران.
لةوانة بة
دةسةلاَت گةيشتني
كريَكاراني
فةرةنسا
(كؤمؤنةي
ثاريس) لة
سةدةي
نؤزدةهةم دا،
شؤرِشي
رِووسيا، بة دةسةلاَت
گةيشتني
كريَكاراني
رِووسيا بة
رِيَبةرايةتي
و جةسووري
ثارتي
كريَكاراني
سؤسياليست_ديموكراتي
(بةلشةفيةكان)
لة سةرةتاي
سةدةي بيستةم
دا، شؤرِشي
ئةلمانيا لة
سالَي 1918_1923 ،
شؤرِشي
ئيسثانيا لة
سالَي 1936،
شؤرِشي
ئيَران لة سالَي
1979،گؤرانكاري
لة رِووسيا و
شؤرِش لة
ئةوروثاي
رِؤذهةلات لة
سالاَني 1989-1991،
شؤرِشةكاني
نةتةوة
ضةوساوةكان
لة دذي ئيمثرياليزم
وةكو ظيَتنام
، كوبا،
جةزائير، هندستان،
عيَراق ...هتد.
ئةمانةي
سةرةوة
بةشيَكة لة
رووداو گؤرانكاريةكاني
سةدةي
رابردوو.
ئةگةر
بة
دياريكراويش
بگةريَمةوة
بؤ بةشي
دووةمي
وةلاَمي
ثرسيارةكةي
ئيَوة، بة بؤضووني
من ماركسيزم
مؤري خؤي داوة
لة سةدةكاني رابردوودا
بة تايبةتيش
سةدةي
بيستةم، يةكيَك
لة رِووداوة
هةرة گةورةكاني
ئةو سةدةية
شؤرِشي
ئوكتؤبةر بوو.
لة
هةزارةي
سيَيةم دا،
ماركسيزم زؤر زياتر
لة سةدةكاني
رابردوو
زةروورةتي
ثةيدا
كردووة، ضؤن؟
ئةو كاتةي
ماركسي بة هاوريَيةتي
لة گةل ئةنگلس
(مانيفيَستي
كؤمؤنيست) يان
نووسي
سةرمايةداري
لة بةشيَك لة
كيشوةري
ئةوروثا گةشةي
سةند، بةلاَم
ئةمرؤ
سةرمايةداري
لة هةر ثيَنج
قارةي دونيا
ثةلَو ثؤي
هاويَشتووة و ئةمرؤ
بة هؤي بووني
ئةم سيستةمةوة
كورةي زةوي
كةوتؤتة بةر
خةتةرةوة. لة
رِووي ضةندايةتي
و ضؤنايةتي
يةوة ضيني
كريَكار بةراورد
ناكريَ
بةسةدةكاني
رابردوودا. كة
جياوازييةكة
زؤر گةورةية.
ضيني
كريَكاري
ولاَتيَكي
ثيشةسازي وةكو
سين ياخود
ئةلمانيا
يةكسانة بة
تةواوي ضيني
كريَكاري
جيهان كة
ماركس و ئةنگلس
باسي دةكةن لة
مانيفيَست دا.
لة
هةموو
رِوويةكةوة
ئةزمةكاني
سةرمايةداري
زؤر گةورةتر و
قولتر بؤتةوة
، دووبارة داگيركردنةوةي
وولاَتان،
شةرِي
ناوضةيي و سةرتاسةري،
ململانيَي
نيوان
وولاَتة
ئيمثرياليستةكان
لة سةر دابةش
كردنةوةي
جيهان، كيَشةي
نةتةوايةتي ،
كيَشةي
ئافرةتان،
مةسةلةي ذينگة،
مةسةلةي
خواردن،
شةرِي
ئةستيَرةكان....هتد.
ئةمانة
و ضةنداني تر
ئةمرؤ
سيستةمي
سةرمايةداري
نةك هةر
ئةلتةرناتيفي
بؤي ني ية،
بةلَكو هةر
خودي ئةم
سيستةمة
سةرضاوةكةيةتي.
لينين سةدةي
بيستةمي ناو
ليَنا سةدةي
جةنگ و شؤرِش،
بؤ ئيَمةش
سةدةي بيست و
يةكةم سةدةي
جةنگي
ئيمثرياليستي
و جيهانگيري
سةرمايةداري
ية، لة
بةرامبةريشي
دا بةرةنگاربوونةوة
و شؤرِشي
بةردةوام.
ئةگةر
مةبةست لة گةرانةوة
بؤ ماركيسزم
ئةوة بيَت،
جؤرةكاني سؤسياليزمي
بؤرذوازي
هةرةسي
هيَناوة يان
تووشي شكستي
سياسي گةورة
بووة، ئةوة بؤ
ئيَمة
سؤسياليستة
شؤرِشگيَرةكان
زؤر لة ميَذة
خؤمان لةم
رةوتانة جياكردؤتةوة
و سيَ ضارةگة
سةدةية ي
خاوةني
ميَذوويةكي
ترين. جياوازة
لة ميَذووي
ستالينيزم و
كائوتسكيزم
ماويزم و
سؤسياليزمي
نةتةوةيي
وولاَتاني
جيهاني سيَ
يةم.
دةنگةكان: ئايا
ماركسيزم،
بةهاي تازةگةري
خؤي لة دةست
داوة، ئةگةر
لة دةستي
نةداوة ضؤن
دةتوانيَ
حزووري خؤي، گونجاني
عةمةلي خؤي لة
ضةرخي بيست و
يةكدا بسةلميَنيَ؟
ئازاد
ئارمان: لة
رِوانگةي
ليبرالييةوة
تازةگةي لة
ماركسيزم ،
ياني دةست
هةلَگرتن لة
ناوةرؤكة
شؤرِشگيَرييةكةي
، ياني
وةلاناني بيرؤكةي
دةسةلاَتي
كريَكاران (
ديكتاتؤريةتي
ثرؤليتاريا) ،
ياني قسة
نةكردن لة
شؤرِش، ياني
خؤگةنجاندن
لة گةلَ
دةسةلاَتي
بؤرذوازي
ثةرلةماني (
ديكتاتؤريةتي
بؤرذوازي) ،
بة كورتي ياني
باس نةكردن لة
سةرةو ذيَر
كردني ئةم
نيزامة
ثيَضةوانةية
كة دةسةلاَتي
كةمايةتيية
بة سةر
زؤرينةي
كؤمةلَگادا
بة زةبري دةزگاكاني
سةركوت
(سوثا،
ثؤليس،
ئاسايش، دادوةر)
دةسةثيَنيَ.
بةلاَم
تازةگةري لة
رِوانگةي
ماركسيستةكانةوة
مانايةكي تري
هةية. ئيَمة
ثيَدادة گرين
لة سةر ئةم
ووتة
ناودارةي ئةنگلس
كاتي دةلَيَت
"ماركسيزم
بيرؤكةيةكي
دؤگما ني ية،
بةلَكو ريَگاضارةي
عةمةلة"
هةروةها
لةهةمان
كاتدا ئيَمة
ئةم بيرؤكةية
رةتدةكةينةوة
كة ثيَي واية ئةبيَ
ووتةكاني
ماركس بة
ثيرؤز رابگرين،
ئةم بؤضوونة
تيَروانينيَكي
مةترياليستي
نيية زؤرتر
مةزهةبي ية.
ماركسيزم بؤ
ئيَمة تيوري
بةرةنگاربوونةوةية
بةرامبةر
سيستةمي سةرمايةداري،
بةلَكو لةمةش گرنگ
تر ماركسيزم
تيوري
سةركةوتني
ضيني كريَكارة.
بناغةي
ضينايةتي
ماركسيزم ،
ململانيَي
ضينايةتي ية
لة كؤمةلَگادا.
فةلسةفة و
وجودي بوون و
مانةوة و تازةگةري
لة ماركسيزم
دا ثةيوةستة
بة ناكؤكي
ضينايةتي ، لة
دةرةوةي ئةم
هاوكيَشةية
ماركسيزم
فةلسةفة و
تيوريَكي
مردووة.
تازةگةري
لة ماركسيزم
دا بة
بةردةوامي وجودي
هةية، لينيني
مةزن لة سةدةي
بيستةم دا ضةندين
تازةگةري لة
ماركسيزم
هيَنا
ئاراوة، بؤ
نموونة تيَزةكاني
وةكو
"ئيَمثرياليزم
بةرزترين قؤناغي
سةرمايةداري
ية" هةروةها "
تيَزةكاني نيسان"
بةر لة
رووداني
شؤرشي
ئوكتؤبةر دا،
هةروةها باسةكاني
ليؤن
ترؤتسكي
سةبارةت بة
"شؤرِشي
بةردةوام"
يان
تيَزةكاني
تري سةبارةت سةرهةلَداني
فاشيزم لة
ئةوروثا لة
سييةكاني
سةدةي بيستةم
دا. ئةمانةو
ضةنداني تر
تازةگةرين لة
ماركسيزم دا.
لة رِؤذگاري
ئةمرؤشدا
سؤسياليستةكان
خاوةني ئةم
تازةگةري يةن.
بة
كورتي
كيَشةي
ئةمرؤي ماركسيزم
لة هةذاري
تيوري دا ني
ية، رةنگة
كةسانيَك
هةبن بلَيَن
ئةي بؤضي
ماركسيزم خاوةني
هيَزيَكي
كؤمةلاَيةتي
بةرين و فراوان ني ية،
يان بؤ لة
جيهان دا
دةسةلاتدار
ني ية؟
هؤكارةكةي
هةرضيةك بيَت
ئةوة ني ية ضونكة
تازةگةري لة
ماركسيزم دا
نةكراوة.
بزووتنةوة و
ضينةكةي
ئيَمة لة
ماوةي 150 سالَي
رابردوو دا
خاوةني
ضةندين
راثةرين و
شؤرش و هةتا گرتني
دةسةلاَتي
سياسي بووة.
ئةمرؤ
ئةگةر ضي
دةسةلاَتي
سياسي مان بة
دةسةتةوة ني
ية ، بةلاَم
دةولَةت ني ية
لة دونيادا لة
ذيَر فشاري
ئؤثؤزسيوني
ضةث نةبيَت،
كامة داخوازي هةية
لة كام وولاَت
دةيبيني لة
سةر دةستي سؤسيالستةكان
و بزووتنةوةي
نارةزايةتي
ضيني كريَكار
بةديهاتووة.
ميَذووي و
ململاَنيَي ضينايةتي
ئيَمة لة دذي
بؤرذوازي دوو
سةدةية، بةلاَم
دةسةلاَتي
دةرةبةگايةتي
هةزار سالَي
خاياند،
ئينجا
بؤرذوازي
شؤرشي خؤي
ثةرثاكرد،
ضيني كريَكاراني
جيهان و
سؤسياليستةكان
هةمان ريَگةيان
لة بةردةم
داية،
بةرثابووني
ئةم شؤرِشة
حةتمية،
بةلاَم
سةركةوتنةكةي
بةندة بة رِيَكخراوبووني
ضيني كريَكار
لة ذيَر
ئالاَي ماركسيزم
دا.
دةنگةكان:
ئةوةي
لة سؤظيةت و
وولاَتاني
ئةوروثاي
رِؤذهةلاَت
رِوي دا،
هةرةسي
رِذيَمة
عةسكةرتاريةكان
بوو، بةلاَم
لة بةر هةر
هؤيةك بووبيَ
لة باري
ميَذوويةوة
تا ئةمرؤش،
ئةم هةرةسة
كراوةتة
ئؤباليَكي گةورة،
بة سةرماركس و
ماركسيزمدا،
بةرِاي ئيَوة
ئةمةي
رِوويدا ،
هةرةسي ضي
بوو؟
ئازاد
ئارمان: وةكو
خؤشتان لة
ثرسيارةكةتان
دا دةست
نيشانتان كردووة،
ئةوةي رِووي
دا شكست يان
رِووخاني سؤسياليزم
نةبوو كة بة
دريَذايي دوو
دةهةية بؤرذوازي
جيهاني بة گشتي
بة
دياريكراويش
ئيمثرياليزمي
ئةمريكي بة
هةموو
توانايةكي
يةوة هةولَ
دةدا وا لة خةلَك
بگةيةنيَ كة
كؤمؤنيزم شكستي
خوارد!. لة
راستيدا ئةوي
شكستي هيَنا
سةرمايةداري
دةولَةتي بوو
كة بة سوود
وةرگرتن و لة
ذيَر ئالاَي
كؤمؤنيزم دا گةورةترين
كارةساتي بة
سةر
مرؤظايةتي دا
هيَنا كة هةتا
ئيَستاش
ماركسيستة
شؤرِشگيَرِةكان
وةكو ثيَويست
نةيانتوانيوة
ثشت رِاست
بكةنةوة،
ئةوةي لة رِووسيا
رِووي دا هيض
ثةيوةنيَكي
بة ماركسيزمي
رةسةنةوة
نةبوو،
بةلَكو
هةرةسي
رِةوتي ستالينيزم
بوو. بؤ
رِؤشنكردنةوةي
ئةم باسة
ثيَويستة
ضاويَك بة
ميَذووي
ئةدةبياتي
ماركسيستي
ئةم
سةردةمةدا
بخشيَنين لة
سةر ئةم مةسةلةية
نووسراوة. هةر
لة سةرةتاي
بستةكاني
سالاَني 1920 بة
دواوة
ماركسيستة
شؤرِشگيَرةكان
بة ضةندين
شيَواز
توانيان ئةوة
دةست نيشان
بكةن كة
ضارةنووسي
شؤرِشي
ئوكتؤبةر لة
بةردةم خةتةر
داية،
باسةكاني
لينين لة سةر
بة هيَزبووني
بيروكراتيزم،
سيايةتي نيث، شؤرِشي
جيهاني.
هةروةها
ثيَكهاتني
ضةندين فراكسيؤني
لة ناو حيزبي بةلشةفيك
لةوانة:
فراكسيؤني
كؤمؤنيزم،
ئؤثؤزسيوني
كريَكاري،
ئؤثؤزسيوني
ضةث...هتد. دواتريش
قوتبي
بوونةوةي
ململانيَيةكة
لة نيَوان
ستالينيزم و
ترؤتسكيزم دا.
جيَگاي
خؤيةتي ليَرة
دا ئيشارة بة
كارةكاني
ليؤن ترؤتسكي
و تؤني كليف
بكةين كة سيَ
ضارةگة
سةدةية
راوةستان و
بةرگري
سةرسةختانةيان
كرد لة
ماركسيزمي
رةسةن لة
بةرامبةر
ماركسيزمي
درؤينةي
رِووسي و ضيني
و كاسترؤيي و ...
هتد. هةر ئةم
رابةرانة
بوون توانيان
هؤكارةكاني
شكستي شؤرشي
رووسيا دةست نيشان
بكةن و ،
ببيَتة ضةكي
تيوري
ماركسيزمي سةردةم
بؤ
سؤسياليستةكان.
ليَرةدا
كاتي ئةوةمان
ني ية باس لة
هؤكارةكاني
ئةم هةرةسة
بكةين،
بةلاَم دةست
نيشان كردني
جةوهةري ترين
خالَ بة دروست
دةزانم.
كريَكاران و
كؤمؤنيستةكان
ئةو كاتة
شكيتيان
خوارد،
دةسةلاَتي
شوراكانيان
لة رِووسيا لة
دةست دا كة ئاگري
شؤرشي
ئوكتؤبةر هةر
لة رِووسيا قةتيس
مايةوة، شؤرش
لة وولاَتاني
تر سةرنةكةوت
بة تايبةتي
شؤرشي
ئةلمانيا. لة
ئاستي
ناوخؤيشدا ضيني
كريَكاراني
رِووسيا ئةم
هيَزو توانايةي
نةبوو، ض لة
رووي
ضةندايةتي
يةوة ض لة
رووي
ضؤنايةتي،
دةستكةوتةكاني
شؤرش زياتر
بثاريَزي.
ئةمانة ريَگةيان
خؤش كرد بؤ بة
هيَز بوون
بيروكراتيزم
و سةرةنجام لة
كؤتايي
سيةكان دا
ضيني كريَكار
بة تةواوي لة
دةسةلاَت
هيَنراية خوارةوة
و
سةرمايةداري
دةولَةتي جيَگاي
گرتةوة.
ئةمةيان
شكستي
بزووتنةوةكةي
ئيَمة بوو.
بةلاَم ئةوةي
دةگةريَتةوة
بؤ هةرةسي
وولاَتاني
بةناو سؤسياليستي
ئةوروثاي
رِؤذهةلاَت و
رِووسيا،
ئةوة هةرةسي
ئيَمة نةبوو،
هةرةسي ئةوانة
بوو كة
ميَذووي
خؤيان بةم
بلؤكة گريَدابوو.
ئةوةي لةم
وولاَتانة
رِووي دا دذة شؤرِش
نةبوو، رِووي
دا لةم
وولاَتانة،
ئةگةر ئةمة
بواية
ئةبواية
كريَكاران
بةرگري يان
بكرداية؟
ئايا ئةمة مان
بيني؟، بةلاَم
ئةوةي ئيَمة
بينيمان لة
سالاَني 1989-1991
رِووخاني
نيمضة
ديكتاتؤرةكان
بوو كة بؤ
ئيَمةش لة
روانگةي
ضينايةتي
يةوة جيَگاي
خؤش حالي بوو.
لة دوو
لايةنةوة:
يةكةم : رووي راستةقينة
يان دةركةوت
كة ئةوانة هيض
ثةيوةنديَكي
يان بة
ماركسيزمي
شؤرِشگيَرةوة
ني ية و
ئةمانة بة هيض
شيَوةيةك دريَذةي
شؤرِشي
ئوكتؤبةر
نيين. دووةم:
ضيني كريَكاراني
ئةم
وولاَتانة رزگاريان
بوو لةم
ديكتاتؤرانة
كة بة ناوي
ئةوانةوة،
ئةوانيان
دةضةوساندةوة.
بة
كورتي ئةوةي
لة رِووسيا و
ئةوروثاي
رِؤذهةلاَت
هةرِةسي
هيَنا. ئةلگؤي
سةرمايةداري
دةولَةتي بوو
لة بةرامبةر بازاري
ئازاد. كة
كؤتايي هيَنا
بة جةنگي سارد
كة لة نيَوان
ئةم دوو بلؤكة
بؤ ماوةي ضةندين
سالَ دريَذةي
هةبوو.
دةنگةكان:
لة رِؤذگاري
ئةمرِؤدا،
ئيَوة ضؤن
دةرِواننة
ضةمكةكاني:_
ديكتاتؤريةتي
ثرؤليتاريا،
كؤمؤنيزم؟
ئازاد
ئارمان: وةكو
كةسيَكي
ماركسيست ،
ليَكدانةوةيةكي
جياوازم ني ية
بؤ ضةمكي
ديكتاتؤريةتي
ثرؤليتاريا،
يان بؤ
كؤمؤنيزم ،لة
رِوانگةي
مةترياليستيَكي
ميَذووييةوة
باوةري تةواوم
بة
بؤضوونةكاني
ماركس و ئةنگلس
هةية ياخود
رابةراني تري
بزووتنةوةي
سؤسياليستي
لة سةر ضةمكي
ناوبراو.
بةلاَم ئةمرؤ لة
ئاستي دونيا
بؤرذوازي
هيَرش دةكاتة
سةر ماركسيزم
و ناو زةردي
دةكات بة
ديكتاتورييةت
ئةمة
ثيَويستة لة
لايةن ماركسيستةكانةوة
وةلاَمي
بةردةوامي
ثيَ بدريَتةوة
و راستي يةكان
بؤ جةماوةري
مليؤني رِؤشن
بكريَتةوة.نابيَ
رِيَگة بدةين
كارو كردةوةي
جؤزيَف
ستالين و ثؤل
ثؤت و ضاوشسكؤ
دايان ديكتاتؤر
و نيمضة
ديكتاتؤري تر
تيَكةل
بكريَت بة
ميَذووي
ماركسيزم و
ماركسيستةكان.
ئيَمة سؤسياليستة
شؤرِشگيَرِةكان
هةر لة
سةرةتاي
بيستةكاني
سةدةي بيستةم
هيَلي سياسي
خؤمان لةم
جؤرة
سؤسياليزمةي
سةرووي خةلَك
جياكردةوة و
دةست نيشاني ئةوةمان
كرد كة بة هيض
جؤرِيَك ستالينيزم
دريَذةي
ميَذووي
شؤرشي
ئوكتؤبةري رِووسيا
ني ية.
ليَرةدا جيَگاي
خؤيةتي دةست
نيشاني
كارةكاني
شؤرِشگيَرِي
سؤسياليست ليؤن
ترؤتسكي
بكةين كة ضي
دةور و
نةخشيَكي گرنگ
و مةزني گيَرا
لةم بارةيةوة
ثيَم واية
ئيَمة
كؤمؤنيستةكاني
ئةم سةردةمة
قةرزاري ئةم
ثياوةين(
كةسايةتي
دووةم بوو لة
شؤرِشي
ئوكتؤبةردا) كة
رِيَگاي ئةم
خةباتة
سةختةي بؤ
ئاسان كردين.
هةروةها
نابيَت جيَگاو
شويَني
كةسايةتي
وةكو تؤني
كليف مان لة
بير بضيَت لة
سةر هةمان
مةسةلة و لة
سةر شاني ليؤن
ترؤتسكي ضؤن
تواني لة
سةرةتاي
ثةنجاكاني سةدةي
رابردوودا
كؤمؤنيستةكان
بگةيةنيَت
بةم راستي يةي
كة دةولَةتي
سؤظيةت و ئةوروثاي
رِؤذهةلاَت
سةرمايةداري
دةولَةتي ية
نةك
سؤسياليزم.
ئةمة لةم
سةردةمةدا گةورةترين
خزمةت بوو بة
ماركسيزم،
ئيَمة بؤ بةرةنگاربوونةوة
بةرامبةر بة
ثرؤثاگةندةي
بؤرذوازي لة
رِؤذگاري
ئةمرؤ دا
ثيَويستي مان بة
تيوري ية
ماركسيستي
يةكةي تؤني
كليفة، ناسراو
بة (تيَزي
سةرمايةداري
دةولَةتي).
ثيَش
ئةوةي
قسةيةكي
زياتر لة سةر
ئةم مةسةلةية
بكةين ثيَم
باشة بؤضووني
ماركس و ئةنگلس
لة سةر ئةم
ضةمكانة
بخةمة رِوو.
ماركس كاتيَ
باسي خةباتي
ضينايةتي
دةسةلاَتي
سياسي دةكات،
بةم شيَوةيةي
خوارةوة
وةسفي دةكات:
ماوةكي زؤر ثيَش
من
ميَذوونووساني بؤرذوا
باسي گةشةي
ميَذوويي
خةباتي
ضينايةتي يان
كردووة،
ئابووري
زاناني
بؤرذوا
شيكردنةوةي ئابووري
ضينةكان جيَگاي
قسةوباسيان
بووة. ئةو
كارةي كة من
كردم شتيَكي
تازةية:- يةكةم:
ئةوة بووكة بووني ضينة
كؤمةلاَيةتي
يةكان لة قؤناغة
ميَذووي
يةكان بة
دياريكراويش
لة ثةرةسةندن
دان. دووةم:
خةباتي
ضينايةتي بة
زةروورةت
دةرِوات بةرةو
ديكتاتؤريةتي
ثرؤليتاريا. سيَ
يةم: تةنها بة
خودي
ديكتاتؤريةتي
ثرؤليتاريا
دةتوانري
قؤناغي َ
كؤتايي بيَت
كة تةواوي
ضينةكان
لةناو دةضن
وكؤمةلَگايةكي
بيَ ضين و
ضةوسانةوة
ثيَكديَت.
ماركس ئيرادةگةريانة
ئةمةي لة بير
كردنةوةي
خؤي دا بة
دةست
نةهيَنا،
بةلَكو ئةوة
كريَكاراني ثاريس
بوو لة
سةردةماني
كؤمؤن، تيَگةيشتن
لةوةي بةبيَ
ديكتاتؤريةتي
ثرؤليتاريا
ناتوانن
دةسةلاَتي
كؤن لة
ناوبةرن و
دونيايةكي
باشتر
بةديبيَنن. با
بزانين ئةنگلس
لةوةلاَمدانةوة
بة
ثرسياريَك لةم بارةيةوة
دةلَيَت ضي:
ئايا دةكريَ
ملكايةتي تايبةتي
بة رِيَگايةكي
ئاشتي يانة
لةنيَو
ببريَ؟
وةلاَمي ئةنگلس
بةم شيَوةية "
زؤر باش بوو
ئةگةر ئةمة
ببواية، بيَگومان
كؤمؤنيستةكان
لةم حالَةدا
دوايين
كةسانيَكن كة
نارةوايةتي
دةردةبرِن. كؤمؤنيستةكان
زؤر بة باشي
لةوة تيَگةيشتوون
كة هةموو
ثيلانگيَرِي
يةكان نةك هةر
بيَ سوودة و
بيَ كةلَكة، بگرة
زيان بةخشة.
ئةوان ضاك
دةزانن كة
شؤرِشةكان لة
خؤوة و بة
ئةنقةست رِوو
نادةن،
بةلَكو لة
هةموو كات و
شويَنيَكدا
زادةي لة ضار
نةهاتووي
هةلومةرجيَكة
كة بة دةرة لة
ئيرادة و
رِيَبةرايةتي
حيزبةكان و
ضينةكانة.
بةلاَم ئةوان
دةبينن ك گةشةي
ثرؤليتاريا
بة شيَوةيةكي
درِندانة لة هةموو
وولاَتاني
موتةمةدندا
سةركوت دةكريَ،
نةياراني
كؤمؤنيستةكان
بةم كارةيان
هةلومةرج
بةرةو شؤرِش
ثالَثيَوة
دةنيَن، ئةگةر
ثرؤليتاريا،
سةرئةنجام
ناضار كرا كة
شؤرش بكا، ئةو
كات
كؤمؤنيستةكان،
هةر وةكو ضؤن
ئيَستا بة گفتار
دةيكةن بة
كردةوة بةرگري
سةرسةختانة
لة
ثرؤليتاريا
دةكةين". هةروةها زؤر بة
كورتي ئةنگلس
سةبارةت بة
كؤمؤنيزم
دةلَيَت
"كؤمؤنيزم زانستي
هةلومةرجي
ثرؤليتارياية"
ياني زانستي
رزگاري
مرؤظايةتي لة
ضنگ
دةسةلاَتي
ضةوسيَنةرانةي
بؤرذوازي و
ئيمثرياليزم،
هةروةها
كؤمؤنيزم
ئاخرين
قوناغة لة
ميَذووي
مرؤظايةتي دا
ثيَويستي يةكي
ميَذووي ية
ئةبيَت
مرؤظايةتي بيگاتيَ،
بؤ گةيشتن بةم
قؤناغةش
بةبيَ بووني
دةسةلاَتي كريَكاران
(
ديكتاتؤريةتي
ثرؤليتاريا)
ئيمكاني ني ية.
لة رؤذگاري
ئةمرؤشدا
ياخود لة
هةزارةي سيَ
يةم دا ئةگةر
سةيري
دةسةلاَتي
بؤرذوازي
بكةين زؤر درِندانةتر
بةربةريانةتر
لة سةدةكاني
رابردوودا بة
عةمةلي
نيشاني داوة
كة لة
بةرامبةر هةر
ئالوگؤريَكي
شؤرِشگيَرانة
بة ضي شيَوةيةك
بةربؤتة گياني
جةماوةري
خةلَك،
نموونةكان لة
ذمارة نةهاتوون
لةم بارةيةوة.
گةشة و هيَز و
توانا و
ئيمكاناتي
عةسكةرتاريةتي
دةسةلاَتداراني
جيهان
بةراورد
ناكري لة گةل
سةدةكاني
رابردوودا. بة
كورتي ئةگةر
ديكتاتؤريةتي
ثرؤلياريا
ياخود
كؤمؤنيزم لة
سةدةكاني
رابردوودا
زةروورةتي
هةبووبيَت،
ئةوة لة هةزارةي
سيَيةم دا
بؤتة
حةتميةتيَكي
ميذووي، خودي
سةرمايةداري
ئةمةي نيشان
داوة نةك
ئيرادةي
كؤمؤنيستةكان
يان ضيني
كريَكار. بة
بؤضووني من
تةنها دوو ريَگة
لة بةر دةم
مرؤظايةتي دا
ماوة.
سؤسياليزم يان
بةربةريزمي
سةرمايةداري كة نزيك بة
سةدةيةك لة
مةو بةر
شؤرِشگيَرِي
سؤسياليست
رؤزا
لؤكسةمبؤرگ
ئةمةي راگةياند.
دةنگةكان:
دةوري
ماركسيزم لة
سةر ضةثي كورد
لة رابردوو و
ئيَستادا ضؤن
دةبينن؟
ئازاد ئارمان: ماركسيزم لة رابردوودا لة كوردستان دةوريَكي بةرضاوي هةبووة، خؤشةويستي و كاريگةري ماركسيزم لة كوردستان ميَذوويةكي كؤني هةية (مةبةستم كوردستاني عيَراقة). هةر لة سةرةتاي سالاَني سيةكاني سةدةي رابردوو ماركسيزم وةكو رِةوتيَكي فكري لة ناو جوولاَنةوةي شؤرِشگيَرانةي خةلَكي كوردستان رِةگي داكوتاوة. بة دةرةجةيةك كاريگةري هةبووة لة سةر هةلومةرجي سياسي ئةو كؤمةلَگاية، هةتا ثارتة سياسية رِاسترةوةكاني ئةو كاتةي كوردستان نةيان توانيوة باس لة ماركسيزم ياخود نزيكي لةم فكرةية نةكةن. بؤ نموونة كؤنترين ثارتي سياسي ئةو كاتةي كوردستان ثارتي ديموكراتي كوردستان بووة كة خؤي بة لايةنگيري ماركسيزم يان بلؤكي رِؤذهةلاَتي زانيووة، هةروةها دروست بووني ضةندين دةستةي ماركسيستي لةو كاتةدا و ثةيوةست بوونيان بة ثارتي كؤمؤنيستي عيَراق، لة ضلةكاني سةدةي بيستةم و دروست بووني كؤمةلَةي ماركسي-لينيني كوردستان لة حةفتاكان و رِيَكخراوي كار و كارگةران لة هةشتاكان و رِةوتي كؤمؤنيست و هاوشيَوةكاني لة نيوةي دووةمي هةشتاكان و سةرةتاي نؤهةتةكان بةلَگةي كاريگةري و زيندووي ماركسيزم بووة لة كوردستان. بووني ئةم ميَذووة دةسكةوتيَكة بؤ ماركسيستةكاني ئةمرؤ، سةرةراي ئةوةي ئيَمة "سؤسياليستة ئةنتةرناسيونالةكان"، ئةم رِ¡